Terug naar hoofdinhoud

Spreektekst Wijziging van de Mediawet 2008 in verband met de versterking van de uitvoering van de publieke mediaopdracht op lokaal niveau. 26-10-2026

Spreektekst Wijziging van de Mediawet 2008 in verband met de versterking van de uitvoering van de publieke mediaopdracht op lokaal niveau. 26-10-2026

Voorzitter. Het nieuwe stelsel van streekomroepen kan van grote waarde zijn. Met de nadruk op "kan"! Lokale journalistiek ademt de straat, de wijk, de buurt, het dorp, de streek, de vertrouwde omgeving. Een lokale omroep of een streekomroep maakt deel uit van de cultuur van een lokale samenleving.

Voorzitter. De intentie om de lokale journalistiek te verbeteren en te professionaliseren is in principe een goed streven. Maar de PVV heeft scepsis over het feit dat maar liefst 224 lokale omroepen worden opgewaardeerd dan wel worden weggesaneerd tot maximaal 80 streekomroepen, staatsomroepen. Mogelijke fusies van lokale omroepen verlopen in de regel moeizaam, omdat het ingewikkelde processen zijn. Vrijwilligers die zich jarenlang hebben ingezet, zien hun omroep opgaan in een grotere streekomroep. In feite wordt daarmee gesneden in de autonomie en de identiteit van een omroep.

Onder landelijke sturing van de VNG, de NLPO en het Commissariaat voor de Media wordt in feite een transitie uitgevoerd van lokale media richting streekmedia. De PVV heeft zorgen over die landelijke sturing van bovenaf, die ten koste kan gaan van de lokale regie, de lokale autonomie en de lokale identiteit. De PVV vraagt zich oprecht af of lokaal straks nog wel lokaal is. Deelt de minister die zorg van de PVV en, zo nee, zou de minister dan willen toezeggen dat zij het belang van de lokale regie, autonomie en identiteit van de straat, de buurt, de wijk, het dorp, de woon- en leefomgeving en/of de streek echt expliciet bij de VNG, de NLPO, het Commissariaat voor de Media en de streekomroepen onder de aandacht zal brengen? En zo ja, kan de minister dan aangeven welke doelen zij daaraan gaat verbinden?

Voorzitter. De financiering verloopt straks via het Commissariaat voor de Media. Voor de PVV is dat ook een punt van zorg, want gaat het Commissariaat voor de Media straks net als bij de landelijke publieke omroepen ook voor de streekgebonden staatsomroepen bepalen wat wel en niet geoorloofd is? En gaan straks al die vrijwilligers, die zich nu nog onbevangen inzetten voor de lokale omroep, wellicht door de NLPO aangespoord en gestimuleerd, eenzijdig aandacht besteden aan politiek correcte thema's of zo u wilt politiek geoorloofde thema's?

Voorzitter. We moeten voorkomen dat vrijwilligers hun werkplek straks als een keurslijf, als minder relaxt of minder vrij en wellicht als dwingend zullen gaan ervaren. Kan de minister de zorg wegnemen dat net als bij de landelijke publieke omroep voornamelijk politiek correcte thema's leidend gaan worden bij de streekomroepen en, zo nee, waarom niet? Met belangstelling zien wij een reactie van de minister op deze beschouwing tegemoet.

Voorzitter. Over het feit dat de financiering straks wettelijk is vastgelegd, heeft de PVV scepsis. Het baart de PVV zorgen dat de voorgestelde bekostiging uitgaat van een verdeling van beschikbare middelen en niet gebaseerd is op de daadwerkelijke kosten van het professionaliseringsproces. Oneerbiedig gezegd: de streekomroepen krijgen wel de taken toebedeeld, maar niet de benodigde knaken. De geuite zorg van menig aanstaande streekomroep over de beperkte financiële middelen die uiteindelijk beschikbaar worden gesteld, is onzes inziens dan ook wel terecht. Ruimte voor eventuele aanvullende gemeentelijke financiële middelen is er wellicht in theorie, maar in werkelijkheid zal die ruimte er bij gemeenten nauwelijks zijn, omdat veel gemeenten al met extra taken en financieringstekorten te maken hebben.

Voorzitter. Onder aan de streep zullen door dit kabinet ook geen extra middelen worden vrijgemaakt, zo is de verwachting. Op papier lijkt het allemaal te kloppen, maar de praktijk is helaas weerbarstig. De bekostigingssystematiek wordt overgeheveld van het gemeentefonds naar de landelijke mediabegroting. De verwachting is dat menig streekomroep mogelijk over onvoldoende middelen zal beschikken om adequaat uitvoering te kunnen geven aan het professionaliseringsproces. De vrees is dat lokale omroepen dan wel streekomroepen die het moeilijk hebben vanwege een tekort aan financiële middelen, gaan kiezen voor de betaalbare kosten van internet first. Die keuze kost namelijk de minste fte's. Er zijn nu al omroepen, met name in de dunbevolkte buitengebieden, die plannen hebben om radio en/of tv maar op te geven, omdat hiervoor de financiële middelen ontbreken en het maken van radio en tv nauwelijks uit extra donaties, sponsoring of gemeentelijke subsidies kan worden gedekt. Kan de minister aangeven waarom het budget dat vanuit het Rijk voor de streekomroepen beschikbaar is, voldoende is om het professionaliseringsproces uit te voeren? Of concreter: kan de minister aangeven of alle fte's die nodig zijn voor de professionele governance en journalistieke slagkracht, uit het beschikbare budget kunnen worden gefinancierd? Het baart ons met name zorgen dat er te veel geld gaat naar de professionele governance.

In de Tweede Kamer werd met algemene stemmen een motie aangenomen die expliciet vraagt om de verankering van lokale omroepen in de gemeenschap, de ruimte voor lokale redacties en de betrokkenheid van vrijwilligers al tijdens de eerste concessieperiode te evalueren. Zou de minister willen toezeggen om daar ook de gevolgen van het ontbreken van voldoende financiële middelen voor de lokale omroepen en met name de journalistieke slagkracht bij te betrekken?

Voorzitter. De NLPO is een goedbetaalde bestuurslaag van professionals, geweldig voor de uitbreiding van de zogenaamde lucratievebaantjescarrousel in dienst van de bekende zelfbenoemde bestuurderspartijen. De lokale omroepen dan wel streekomroepen worden geprofessionaliseerd. Dat wil zeggen: zij zullen straks ook professioneel moeten worden geleid. Ook de professionalisering van de journalistieke taken is echter een belangrijke voorwaarde die straks zal worden getoetst. Professionele governance bij de streekomroepen kost fte's. Het professioneel leiden van streekomroepen kan ten koste gaan van de journalistieke fte's, waardoor de streekomroepen toch weer overwegend op vrijwilligers aangewezen zullen zijn. De PVV vraagt de minister of het uitgangspunt is om uiteindelijk vrijwilligers in te zetten in plaats van betaalde professionele krachten. Wordt er alvast geanticipeerd op een mogelijk tekort aan journalistieke fte's door met name vrijwilligers te trainen en te scholen, dit als oplossing voor mogelijke financiële tekorten? De PVV vreest dat het professionaliseringsproces een zwaardere belasting voor de vrijwilligers zal inhouden. Uit training en opleiden van vrijwilligers vloeien doorgaans stringent vastgelegde verplichtingen voort, die in de regel een depreciërend effect hebben op alle vormen van vrijwilligerswerk.

Steeds meer lokale omroepen maken zich zorgen over de plannen. Die zorgen zijn onzes inziens terecht. Volgens veel lokale omroepen gaat de sanering van 224 omroepen naar 80 streekomroepen te snel. Veel omroepen zeggen dat ze daar nu nog niet klaar voor zijn. Ik citeer een voorzitter van een lokale omroep: "De NLPO vaart zijn eigen koers en pretendeert namens de lokale omroepen te spreken, maar ons is nooit gevraagd of we dit wel willen, zeker niet al op zo'n korte termijn." Kan de minister reflecteren op de zorgen die vanuit veel lokale omroepen worden geuit? Kan de minister deze zorgen tijdens dit debat nog wegnemen, het liefst niet alleen met bemoedigende woorden, maar wellicht ook met concrete toezeggingen?

Voorzitter. We vonden allemaal dat de gemeentelijke herindeling tot minder overhead zou gaan leiden, maar de overhead nam uiteindelijk toe. De zorg is dat het met deze schaalvergroting dezelfde kant opgaat. De NLPO stelt iedere vijf jaar een concessiebeleidsplan op dat de kaders vormt voor de gehele lokale publieke omroep. Daarnaast geeft de NLPO formeel advies over de aanwijzing. Met deze wet krijgt de NLPO een invloedrijke machtspositie, wat ons inziens helaas ten koste zal gaan van de lokale regie, de lokale saamhorigheid, het lokale identiteitsgevoel en de lokale autonomie.

Voorzitter. Ondanks alle scepsis kan de PVV zich voorstellen dat lokale omroepen niet onwelwillend staan tegenover deze wetswijziging. De intenties zijn immers goed. De rechten van de overgebleven lokale omroepen en de medewerkers worden beter beschermd en de omroepen worden professioneler in de uitvoering van hun taken. Zo wordt het opzetten van een correspondentienetwerk in de regio overwegend positief ontvangen, maar dat zal voor veel lokale dan wel streekgebonden omroepen inhouden dat zij in de uitvoering, de condities en het overwinnen van financiële hobbels een zware klus moeten zien te klaren. De PVV maakt zich dan ook zorgen over het feit dat er ook lokale omroepen om zullen vallen en noodgedwongen slechts als internetpagina door kunnen gaan. Met name voor omroepen die een dunbevolkt buitengebied met een kleine woongemeenschap bestrijken, wordt de voorgenomen professionaliseringsslag ons inziens zwaar en vrijwel onuitvoerbaar.

De PVV kan zich de scepsis uit het veld ook voorstellen wanneer te veel regio's met grotere gemeenschappen aan een streekomroep worden gekoppeld. Daarom is het een goede zaak om al tijdens de eerste concessieperiode te evalueren — er werd al aan gerefereerd — of de bediende regio's voldoende aan bod komen, of de financiering dekkend is, of de situatie voor de vrijwilligers nog wel werkbaar is, of er nog wel sprake is van worteling van de lokale omroepen in de gemeenschap en van fijnmazige journalistieke netwerken, dan wel of er nog ruimte is voor lokale redacties. Dan kunnen nog tijdens de eerste concessieperiode eventuele preventieve aanpassingen worden gedaan of kan er tijdig worden bijgestuurd.

Voorzitter, resumerend. De meeste lokale omroepen en streekomroepen zijn niet negatief over deze wetswijziging, maar hebben nog wel zorgen over de financiering die eronder ligt en over de uitvoerbaarheid. 224 lokale omroepen worden min of meer gesaneerd, tot maximaal 80 streekomroepen, staatsomroepen. Er wordt landelijk sturing gegeven bij deze transitie en dat kan effect hebben op de lokale regie, de lokale autonomie en de lokale identiteit.

de PVV vreest dan ook dat lokaal straks niet meer lokaal is. De voorgenomen schaalvergroting doet namelijk afbreuk aan de lokale identiteit en eigenheid. Daarom neigt de PVV ernaar om tegen dit wetsvoorstel te gaan stemmen, tenzij de minister onze fractie van het tegendeel kan overtuigen van hetgeen wij en heel veel andere fracties aan scepsis hebben gedeeld.